نازنوروز مهرگانی
اعتلای زبان وادبیات میهن عزیزم وپاسداشت بزرگان ادبی وعلمی این مملکت ،نیز همه پژوهشگران ادبیات در ایران و دنیا
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


این وبلاگ ازهمه کسانی که درعرصه ادبیات کشور فعال وصاحب نظر میباشند استقبال می کند ،همچنانکه به سالکان مبتدی این حوزه با احترام می نگرد و درخواست آنان را اجابت می نماید .گیلان پژوهان ومخصوصا تالش پژوهان وگویشوران تالشی در وبلاگ من سهم عمده ای دارند واین وبلاگ پژوهشهای آنان را ارج می گذاردوسعی درمعرفی آنان دارد.موسیقی سنتی نیز میتواند در حوزه کار ما باشد .صاحب این وبلاگ به صورت مستقیم وغیر مستقیم با دانشجویان زبان وادبیات فار سی وسایر رشته ها در ارتباط است و بدین جهت بعضی از پست ها رابه درخواست آنان دروبلاگ می آورم .به همین مناسبت سطح علمی مطالب میتواند نوسان داشته باشد.گاه به شکل تخصصی وگاه به صورت عام وهمه فهم. توفیق روز افزون برای همه .

مدیر وبلاگ :دکتراحمدرضا نظری چروده
مطالب اخیر
نظرسنجی
به کدامیک از موضوعات زیر بیشتر علاقه مند هستید؟




ترقیمه. این كلمه از "ترقیم" و "ه" اسمی تركیب یافته است (595:6). ترقیم مصدر باب تفعیل از ریشه رقم عربی است. یكی از معانی رقم، نوشتن است. رقم در حوزه كتابت، خوشنویسی، و نگارگری به‌معنای امضا یا نام كاتب، خوشنویس، یا نگارگر در پایان اثر است. چنین آثاری را "رقم‌دار" می‌خوانند (2: ج 1، ص 1092). در عرفِ كاتبان به قسمتی از كتابت كاتب كه حاوی نام و نشان او، به‌همراه تاریخ كتابت باشد، رقم گفته می‌شود (662:6). ترقیم در لغت به معنای نوشتن، استنساخ، و كتابت كردن است و در نزد خوشنویسان به‌معنای آراستن و نقطه نهادن خط جهت وضوح، نزدیك كردن سطرها (3: ج 2، ذیل "ترقیم و ترقین"؛ 595:6)، و نیز امضاكردن اثر در پایان آن است (5: ذیل "ترقیم" و "ترقیمه"). در بسیاری از كتاب‌های لغت این مفاهیم برای كلمه "ترقین" نیز ذكر شده است (1: ج 4، ذیل "ترقیم و ترقین").

ترقیمه در عرف نسخه‌شناسی و اصطلاح نسخه‌نویسان، مجموعه كلمات و عبارات كوتاه و بلندی است كه كاتب پس از كتابت متن اصلی كتاب می‌آورد و در ضمنِ دعا و تسبیح و بیان كلمات استثنا ـ چون ان شاءالله ـ از نام و نشان خود، مكان و زمان كتابت، و گاه سفارش‌دهنده كتاب یاد می‌كند (7: 124؛ 352:4؛ 595:6). ترقیمه به واقع شناسنامه كتاب‌های خطی و چاپ سنگی است. در كتاب‌های چاپ سنگی، ترقیمه در صفحه ابتدای كتاب قبل از آغاز متن نیز دیده می‌شود.

اهمیت ویژه ترقیمه‌ها در نسخه‌شناسیِ نسخ خطی است. تاریخ نسخه، نام كاتب، نام مؤلف، زمان تألیف، نام كتاب، و محل كتابت را در ترقیمه‌ها می‌توان یافت و به این شكل به ارزش، اصالت، و قدمت نسخه پی‌برد. به‌سبب همین اهمیت، باید اصالت ترقیمه از نظر برساخت، رونوشت، و جعلی‌بودن مورد توجه قرار گیرد. از كیفیت ترقیمه می‌توان به فضل و دانش كاتب پی‌برد. كاتب آگاه عبارات تكراری و پیش پا افتاده را به‌كار نمی‌برد و به این ترتیب می‌توان اطمینان بیشتری به اصالت و كتابت صحیح نسخه پیدا كرد. برخی ترقیمه‌ها اطلاعات بیشتری در اختیار محقق قرار می‌دهند؛ مانند شغل مؤلف و كاتب، هم‌منطقه بودن آن دو ـ كه در كتابت صحیح الفاظ خاص منطقه و سبك نگارش درست مهم است ـ و اطلاعات دیگر. اعلام جغرافیایی و ادبیات مندرج در ترقیمه‌ها ـ چه سروده كاتب و چه نقل قول از شاعران دیگر ـ در مطالعه سیر فرهنگ‌ها و اندیشه‌ها، نكات اجتماعی و اخلاقی، و موارد دیگر ارزشمندند (7: 124-128).

كاتبان با توجه به درجه‌ای كه در خطاطی كسب می‌كردند كلماتی خاص را در ترقیمه می‌آوردند. كاتبان مبتدی "سوّده"، كاتبان متوسط "مشقه"، و كاتبان متبحّر "نمقه" و "كتبه" را در ترقیمه‌های خود ذكر می‌كردند (595:6).

كاربرد لفظ ترقیمه در این مفهوم اصطلاحی سابقه طولانی ندارد. در منابع قدیم‌تر به اصطلاحاتی چون رقم، دستینه، و خاتمه‌الكتاب در این مفهوم برمی‌خوریم. دستینه، علاوه بر معانی لغوی، به مفاهیمی چون توقیع، رقم، امضای شخص، و آنچه در آخر كتاب الحاق كنند (نام كاتب، تاریخ اتمام كتابت، و جز آن) معنی شده است (1: ج 7، ذیل "دستینه"؛ 662:6). در آداب كتابت و نسخه‌نویسی، ضبط كلمات استثنا، تاریخ و محل كتابت، نام و نشان كاتب، و جز آن در ترقیمه‌های آثار مكتوب مرسوم بوده و هر كاتبی باید این نكته را رعایت می‌كرده است. بیان هر نوع عبارتی دلیلی شرعی و اخلاقی یا فایده‌ای فرهنگی داشته است. به‌طور مثال، كاتب با ذكر "ان شاءالله" در ترقیمه خود، مقصودش از كتابت را كه رستگاری و نجات خود بوده معیّن می‌كرده است. به این قسمت خاتمه‌الكتاب می‌گفتند (6: 651-652).

 





نوع مطلب : نظم ونثر، ادبیات فارسی، مقالات فارسی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
سه شنبه 7 مرداد 1399





موضوعات
صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
ادبیات ایران وگیلان وتالش
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات