تبلیغات
نازنوروز مهرگانی - تعریف و تبیین ادبیات پایداری به صورت اجمالی
نازنوروز مهرگانی
اعتلای زبان وادبیات میهن عزیزم وپاسداشت بزرگان ادبی وعلمی این مملکت ،نیز همه پژوهشگران ادبیات در ایران و دنیا
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


این وبلاگ ازهمه کسانی که درعرصه ادبیات کشور فعال وصاحب نظر میباشند استقبال می کند ،همچنانکه به سالکان مبتدی این حوزه با احترام می نگرد و درخواست آنان را اجابت می نماید .گیلان پژوهان ومخصوصا تالش پژوهان وگویشوران تالشی در وبلاگ من سهم عمده ای دارند واین وبلاگ پژوهشهای آنان را ارج می گذاردوسعی درمعرفی آنان دارد.موسیقی سنتی نیز میتواند در حوزه کار ما باشد .صاحب این وبلاگ به صورت مستقیم وغیر مستقیم با دانشجویان زبان وادبیات فار سی وسایر رشته ها در ارتباط است و بدین جهت بعضی از پست ها رابه درخواست آنان دروبلاگ می آورم .به همین مناسبت سطح علمی مطالب میتواند نوسان داشته باشد.گاه به شکل تخصصی وگاه به صورت عام وهمه فهم. توفیق روز افزون برای همه .

مدیر وبلاگ :دکتراحمدرضا نظری چروده
مطالب اخیر
نظرسنجی
به کدامیک از موضوعات زیر بیشتر علاقه مند هستید؟




 تعریف و تبیین ادبیات پایداری به صورت اجمالی
ویژگی­های ادبیات پایداری

از زمانی که انسان خود را شناخته رویاروی نیروهای طبیعی و یا اجتماعی درحال جدال بوده است و ادبیات بستر خوبی برای روایت این جدال و تعارض بوده و هست.از این رهگذر ادبیات پایداری محمل خوبی برای ابراز این جدال و دیالکتیک بین انسان و پیرامونش بوده و هست.به عنوان تعریفی عام ادبیات پایداری ً به آثاری گفته می‌شود كه 

 

از زمانی که انسان خود را شناخته رویاروی نیروهای طبیعی و یا اجتماعی درحال جدال بوده است و ادبیات بستر خوبی برای روایت  این جدال و تعارض بوده و هست.از این رهگذر ادبیات پایداری محمل خوبی برای ابراز این جدال و دیالکتیک بین انسان و پیرامونش بوده و هست.به عنوان تعریفی عام ادبیات پایداری ً به آثاری گفته می‌شود كه تحت تأثیر شرایطی چون خفقان و استبداد داخلی، فقدان آزادیهای فردی و اجتماعی، قانون‌گریزی وقانون‌ستیزی  پایگاههای قدرت، غصب قدرت و سرزمین و سرمایه‌های ملی و فردی و... شكل می‌گیرند. بنابراین درونمایه ی  این آثار ستیز با بیداد داخلی یا تجاوز بیرونی در همة حوزه‌های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی و ایستادگی در برابر جریانهای ضد آزادی است.

گذشته از خصوصیات كلی این نوع ادبیات، آن‌چه وجه تمایز آن از سایر ژانرهای ادبی است، در پیام و مضمون آن نهفته است. بدین معنا كه آثاری از این دست اغلب آیینة دردها و مظلومیتهای مردمی هستند كه قربانی نظامهای استبدادی و یا تهاجمات بیرونی شده‌اند. این آثار ضمن القای امید به آینده و نوید دادن پیروزی موعود؛ دعوت به مبارزه و ایستادگی در برابر ظلم و ستم، ستایش آزادی و آزادگی، ارج نهادن به سرزمین مألوف و شهیدان و جان‌باختگان وطن را در بطن خود دارند.

 دامنة ادبیات پایداری ، هر نوع ایستادگی و رویارویی انسان كه در قالب شعر و نثر ظهور و بروز می‌یابدرا در بر می گیرد. در این صورت سروده‌های نخستین انسان در ستیز با عناصر طبیعت و عوامل مرموز مؤثر در سرنوشت، نوشته‌ها و سروده‌هایی كه ستیز انسان با خویش و خواهشهای شكننده و اسارت‌آفرین را باز می‌گویند و همة آثاری كه به جنگهای تاریخ ملتها برمی‌گردند در قلمرو ادبیات پایداری قرار می‌گیرند.

كاربرد عنوان "ادبیات پایداری" بسیار جوان است و عمدتاً به سروده‌ها، نمایشنامه‌ها، داستانهای كوتاه و بلند، قطعات ادبی، طنزها، حسب حالها، نامه‌ها و آثاری گفته می‌شود كه در همین سده، نوشته و آفریده شده‌اند و روح ستیز با جریانهای ضد آزادی و ایستادگی در مقابل آنها را نشان می‌دهند و متضمن رهایی و رشد و بالندگی جامعه‌های انسانی هستند.یکی از تعریف های دیگری که امروزه می توان ادبیات پایداری را واجد آن دانست مقاومت در برابر تهاجم فرهنگی است زیرا با نفوذ روزافزون سلطه ی جهانی هر روز شاهد آن هستیم که خرده فرهنگها و سنتها در جوامع در حال از بین رفتن هستند و جهان به سمت اقتصاد و فرهنگی واحد می رود.با این پیش فرض حتی تلاش برای ثبت و ضبط سنتها و خرده فرهنگها نیز به نوعی ادبیات مقاومت و ادبیات پایداری محسوب می شود.

ویژگیهای كلی ادبیات مقاومت:

بین ادبیات مقاومت با دیگر حوزه‌های ادبیات، گذشته از بیان هنرمندانه، ویژگیهای مشترك زیر به چشم می‌خورد:

1ـ بهره‌گیری از نماد

2ـ چهرة انسانی عام داشتن

3ـ مشتركات ادبی، زبانی، فكری

 

 

 

 

 

شاخصه­های ادبیات مقاومت:

1ـ ترسیم چهرة رنج كشیده و مظلوم مردم:

مردم عادی در هر سرزمین و جغرافیایی  نخستین قربانیان نظامهای بیدادگر و استثمارپیشه‌اند. فقر، فساد، سرگردانی، مرگ و حتی جنایت محصول استبداد و بیداد است

2ـ دعوت به مبارزه:
ادب مقاومت، دعوت‌كننده به قیام، ایستادگی و ایثار؛ دعوتی كه گاه صورت فریاد اعتراض است .
 3ـ بیان جنایتها و بیدادگریها:
 4ـ توصیف و ستایش جان‌باختگان و شهیدان:
مبارزان راه آزادی و ایثارگرانی كه هستی خود را به میدان نبرد آورده‌اند و در شكنجه‌گاه یا میدان مبارزه جان باختند، نماد عظمت و افتخار و الگوی فداكاری هستن.
 5ـ القای امید به آینده و پیروزی موعود:
 برخورداری و امید به آینده ای بهتر در قلب و روح ادبیات پایداری نهفته است.

6ـ ستایش آزادی و آزادگی:

7ـ ستایش سرزمین خود:

شاعران و نویسندگان ـ به‌ویژه آوارگان و تبعیدیان ـ در یادكرد سرزمین خود، به ستایش گذشته‌ها، مبارزات، مردم و حتی مظاهر دیار خود می‌پردازنددر شعر شاعران فلسطین این ویژگی با اندوهی بزرگ و گاه پرخاش به دشمن، بیش از شاعران دیگر سرزمینها دیده می‌شود:

یافا، فردا موقع درو به نزد تو برمی‌گردیم
همراه پرستو و بهار
و با دوستانی كه از تبعیدگاه و زندانها برمی‌گردند.
در موقع چاشتگاه با چكاوكها
و مادران
اینجا پناهگاه شمارة بیست است
هنوز حال ما خوب است و خانواده
و دوستان آواره
از زاغه‌های دور به خویشان سلام می‌رسانند
"
جبرا ابراهیم جبرا" شاعری از ناصرة فلسطین، خطاب به سرزمین خویش، از یادهای كودكی و خاطرات پیش از غصب كشورش سخن می‌گوید:
ای سرزمین ما، ای جایی كه جوانی‌مان در تو
مانند رؤیایی، در سایة درختهای پرتقال
و میان درختهای بادام مزرعه‌ها گذشت
ما را به یاد بیاور، اینك كه
میان خارهای بیابانها
و كوههای سنگلاخ سرگردانیم
8ـ طرح بی‌هویتی جامعه و تبعیدیان:

دوری از وطن و آوارگی، زیستن در غربت، به‌ویژه برای نسلی كه در غربت متولد می‌شود، زمینه‌ساز فراموشی سرزمین، كم‌رنگ شدن حساسیتهای ملی و گاهفراموشی و تأثیرپذیری از فرهنگ بیگانه است. یكی از دغدغه‌های نویسندگان وشاعران، بی‌هویتی نسلی است كه در غربت زیسته و امكانات غربت و تمت‍ّع گرفتن

 از آنها رنج مردمش را از یادش برده است و می‌كوشد با پناه بردن به توجیهاتگونه‌گون، خود را به آنچه "هست" راضی نگه دارد.عبدالوهاب البیاتی" شاعر عراقی می‌گوید

این روز هرگز از برای من نبود
در بسته بود!
این روز هرگز از برای من نبود
بی‌حاصل خواهم بود! چاره‌ای نیست؛ همیشه در ناكجاآباد خواهم ماند.
نه چهره‌ای دارم و نه تاریخی، از ناكجاآبادم
(پیشین، ص 491)
و شاعرة مشهور بلغارستان بلاگادیمیتروا در شعر "بذرهای زمستان" می‌گوید:
تبعید ـ
ترجمان بینوای خود بودن
زبان بیگانه، حضور تو را انكار می‌كند
آسان‌تر خواهی یافت
كر و لال بودن را
(اطلاعات، ص 28/ 9/ 1374(
زمینه ها و عوامل پیدایش ادبیات مقاومت:
سرشت انسان، بدی را برنمی‌تابد، از این‌رو ناسازگاری خود را با بیداد و ناروا به اشكال مختلفی چون: اعتراض، پرخاش، ستیزه‌گری، رویارویی و مقابله نشان می‌دهد. اما آن‌هنگام كه روح عناد با مظاهر زشتی و شر در كالبد كلمات دمیده می‌شود، ادب مقاومت جان می‌گیرد. به دیگر سخن، ادب مقاومت، تجلی ستیز با بدی و بیداد با سلاح "كلمه" است. بر این اساس از دیرباز انسان با این سلاح ب‍ُر‌ّا و كارآ به میدان آمده و پیروزیهای درخشانی را نیز رقم زده است. طنز، هجو (حتی هزل)، حبسیه‌ها، نمایش‌نامه‌ها، داستانها، سروده‌های روشنفكرانه و معترضانه همه و همه در این حوزه قرار می‌گیرند. برخی زمینه‌های پیدایی ادب مقاومت را در عوامل زیر باید جست‌وجو كرد:

1ـ اختناق و استبداد داخلی و سلب آزادیهای فردی و اجتماعی.‏

 2ـ استعمار و استثمار قدیم و جدید.‏

 3ـ غصب قدرت، سرزمین و سرمایه‌های ملی و فردی

 4ـ تجاوز به حریم ارزشهای فردی، دینی، اجتماعی، ملی و تاریخی.‏

‏5ـ قانون‌گریزی و قانون‌ستیزی پایگاههای قدرت.‏

‏6ـ جریان­های دینی (مانند اسلام و مسیحیت و...) و غیردینی و مكتب‌های فكری، نظیر ماركسیسم و...‏
حضور و وجود این عوامل، گرچه همة شام‍ّه‌های قوی اجتماعی و ادبی و هنری را برانگیخت تا به ستیز با بیداد و بدی برخیزد و مردم را نیز ضد آن بشورانند، اما در این میان، نقش نویسندگان و شاعران در شكل‌گیری و رواج مقاومت ـ كه رساترین و تأثیرگذارترین شیوة مبارزه با بیداد و بیدادگر است، نمود و بروز چشمگیرتری دارد.

بدون شك تحقق این دو ویژگی ـ یعنی رسایی و تأثیرگذاری اثر ـ جز با بهره‌گیری از همة ابعاد ادبی میس‍ّر نخواهد شد و نویسندگان و شاعران با آگاهی به این مسئله و با بهره‌گیری از شعور عمیق خویش، زبان و واژگان خود را انتخاب كرده، اندیشة برتر خویش را به تصویر می‌كشند و این، همان راز و رمز رسایی، تأثیرگذاری و سرانجام مانایی این آثار است.

انقلاب اسلامی و ادبیات پایداری:

ادبیات پایداری در عصر انقلاب اسلامی را به چند دوره می‌توان تقسیم كرد:

ـ ادبیات پایداری در عصر قیام و حركت تا پیروزی بهمن 57.

ـ ادبیات پایداری در دورة هشت سال دفاع مقدس.‏

ـ ادبیات پایداری پس از جنگ هشت ساله.‏

4 ـ ادبیات پایداری نهضت­ها و حركت­های اسلامی، مانند انتفاضه، بوسنی و...‏جز پیامهای برانگیزاننده و پرشور امام خمینی(ره) كه آگاهی‌بخش، حركت‌آفرین و جهت‌دهنده است، شعارهایی كه در راهپیماییها بر زبان جاری می‌شود یا به صورت نوشته‌های كوتاه بر دیوارها نقش می‌بندد، نوعی "ادبیات پایداری" است كه نظیر آن را در عصر مشروطه نیز می‌توان یافت، با این تفاوت كه در سال 57 این شعارها و سروده‌ها، سرشار از مضامین دینی به‌ویژه مضامین فرهنگ عاشوراست. آنچه در این نوشته‌های "خودجوش" دیده می‌شود ظرافت، ایجاز، برانگیزانندگی و طنز شگفتی است كه در عمدة شعارها و دیوارنوشته‌ها به چشم می‌آید. سرایندة بسیاری از این شعارها خود مردم هستند، گرچه گاه شاعران و نویسندگان برجسته‌ای نیز در پدید آمدن این نوشته‌ها و سروده‌ها سهم و نقش داشته‌اند، منتها حاكمیت شرایط اختناق و ارعاب مانع از آن می‌شد كه نام آنها در كنار سروده‌هایشان مطرح و شناخته شود. در فاصله سال­های 56 و 57 بسیاری از آثار نویسندگان و شاعران كه قبلاً فرصت و جرئت چاپ نیافته بود، به چاپ رسید و با استقبال چشمگیر مردم روبه‌رو شد و همین امر برخی ناشران سودجو را به چاپ این‌گونه كتاب­ها تحریض كرد.

روزنامه‌ها و نشریات در سال 57 (كه فضا برای اندكی تنفس آزاد فراهم شده بود) به بیان ناگفته‌هایی پرداختند كه تا پیش از آن امكان طرح آنها نبود. روشنگریها و افشاگریهای آنها در این دوره، نقطة عطفی در تاریخ مطبوعات ما به شمار می‌آید.

ویژگی­های ادبیات پایداری بین سال­های 57 تا 59 (آغاز هشت سال دفاع مقدس)، به شرح زیر است:

ـ ستایش آزادی و آزادگی

ـ ستایش مجاهدان و ستم‌ستیزان‏

ـ دعوت به وحدت، یكپارچگی و همدلی و پرهیز از تفرقه و گسستگی‏

ـ محكوم كردن استبداد و بیداد داخلی و حامیان آن‏

ـ ستایش جهاد، هجرت، شهادت و پاكبازی‏

ـ مردم‌ستایی به‌ویژه مردم محروم و فداكار‏

ـ محكوم كردن زرپرستی، اشرافیت و روحیة دنیازدگی و ثروت‌اندوزی‏

ـ طرح الگوها و اسوه‌های تاریخی به‌ویژه الگوهایی كه در تاریخ اسلام مطرح بوده‌اند، چون: ابوذر، سلمان، مالك‌اشتر و نیز مبارزان معاصر چونمیرزا كوچك خان، سیدجمال اسدآبادی، شریعتی و...‏

ـ بهره‌گیری از اساطیر شاهنامه‌ای و چهره‌های حماسی.‏

ـ استفاده از عناصر حماسی، فرهنگی و ارزشی عاشورا.‏

ـ ستایش چهره‌های تراز اول انقلاب به‌ویژه امام خمینی(ره)، طالقانی و...‏

ـ ایجاد روحیة نشاط و امید به آینده در افراد و ترسیم افقهای پیروزی.‏

منابع و ماخذ:

-  تاریخ پیامبر اسلام، آیتی، محمدابراهیم، انتشارات دانشگاه تهران، 1359.
تاریخ پیامبر اسلام، آیینه‌وند، صادق، تاریخ پیامبر اسلام، مؤسسه اطلاعات، چاپ اول، 1372.‏
اطلاعات، 11/12/1371، ش 19855، صفحة "بشنو از نی".
اطلاعات، 28/9/1374، ش 20657، "شعرهای معاصر جهان".
اطلاعات، 20/3/1376، ش 21070.
الفتوح، اعئم كوفی، احمد بن علی، ترجمة محمدبن احمد مستوفی هروی، بهتصحیح غلامرضا طباطبایی مجد، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ اول، 1372.
الغدیر، امینی [علامه]، محمدحسین، ترجمة محمدتقی واحدی، انتشارات كتابخانة بزرگ اسلامی، ج 3، 1362.
گزیده‌ای از شعر عربی معاصر، بدوی، مصطفی، ترجمة غلامحسین یوسفی و یوسف بكار، انتشارات اسپرك، چاپ اول، 1369.‏
سانسورشده‌ها، جمیل، جواد، ترجمة صابر امامی، انتشارات حوزه هنری، تهران، 1370.
خاكستر تمدنها، ترجمة زهرا یزدی‌نژاد، ناشر: نون و القلم، 1374.
شعرهای ممنوعة آمریكای لاتین، درفكی، حسین (گردآورندگان و مترجم)، نشر امروز، ‏1363.‏
زندگی‌نامة شهیدان صدر اسلام، سامی النشار، علی، ترجمة سید باقر ابطحی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1375.
ادب مقاومت، شكری، غالی، ترجمة محمدحسین روحانی، نشر نو، تهران، 1366.
حبسی‍ّه در ادب فارسی، ظفری، ولی‌الله، انتشارات امیركبیر، چاپ اول، 1364.
كلیات جاودانة نسیم شمال، (سیداشرف‌الدین قزوینی گیلانی)، به كوشش حسین نمینی، انتشارات اساطیر، 1371.

 

گردآوری :سید حمزه کاظمی سنگدهی






موضوعات
صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
ادبیات ایران وگیلان وتالش